Historia Muzeum

Dawna elewacja muzeum do 1930r. (Arcybiskup A. J. Nowowiejski, "Płock. Monografia historyczna", Płock 1931.)Muzeum Diecezjalne w Płocku powstało w 1903 roku z inicjatywy ks. kanonika A. J. Nowowiejskiego, późniejszego biskupa płockiego, według projektu architekta StefanaDawna elewacja muzeum do 1930 roku. (Arcybiskup A. J. Nowowiejski, "Płock. Monografia historyczna", Płock 1931.) Szyllera. Początkowo był to lamus  katedralny przeznaczony na przechowywanie wycofanych z użytku ksiąg liturgicznych i przedmiotów kultu. Urządzeniem muzeum zajął się ks. Tomasz Kowalewski- pierwszy dyrektor muzeum. Zbiory udostępniono w 1904 roku, o czym świadczy pierwszy wpis do księgi pamiątkowej autorstwa Henryka Sienkiewicza  z 9 stycznia 1904 roku  „Kościół jest stróżem przeszłości, piastunem teraźniejszości i siewcą przyszłości”. W latach 1925-1938 dyrektorem muzeum był ks. Aleksander Dmochowski, który przeprowadził przebudowę muzeum.

Stare muzeum - stan obecny (autor zdj. ks. Stefan Cegłowski)Po zniszczeniach z II wojny światowej budynek wyremontował ks. Lech Grabowski. Ks. Grabowski piastował stanowisko dyrektora muzeum w 1939 roku oraz po powrocie z Francji w latach 1959- 1993. W latach 1993- 2009 stanowisko dyrektora objął ks. Bronisław Gwiazda, który zorganizował ok. 100 wystaw czasowych oraz dbał o stan budynku (remont dachu i klatki schodowej). Zbiory muzealne zapoczątkowały zabytki z katedry płockiej oraz darowizny: ks. kan. Tomasza Kowalewskiego, ks. Józefa Mrozowskiego, ks. Ksawerego Ziemieckiego, prof. Franciszka Tarczyńskiego, prof. Klemensa Jędrzejewskiego. Zbiory muzealne powiększają się o zabytki z kościołów diecezji płockiej, które przestały służyć kultowi religijnemu, a posiadają wartość historyczną i artystyczną.Od 2008 roku Muzeum Diecezjalne zyskało dodatkowo siedzibę w tzw. Opactwie Pobenedyktyńskim. Początki kompleksu sięgają X wieku. Płock należy do najstarszych osad miejskich w Polsce. Pierwsza osada istniała już w X wieku na dzisiejszym Wzgórzu Tumskim. W 2. Połowie X wieku na wzgórzu Tumskim powstał drewniany gród obronny.za panowania Bolesława Chrobrego w grodzie powstało palatium w stylu romańskim. Palatium wzniesione zostało na kamiennym fundamencie, do niego dobudowano kaplicę w kształcie rotundy. W palatium rezydował w 1008 roku biskup misyjny Brunon z Erfurtu. W XII wieku w okolicy grodu książęcego rozrósł się zespół osadniczy.  Drewniane domy budowane były na wąskich działkach o szerokości około 9 metrów.

Widok dzwonnicy, murów zamkowych i Wieży Szlacheckiej z początków XIX wiekuW 1075 roku, w Płocku założono biskupstwo a w latach 1079-1138, za panowania Władysława Hermana i Bolesława Krzywoustego Płock był stolicą Polski. Następnie w latach 1194-1495 miasto stało się siedzibą książąt mazowieckich z linii Piastów. W wyniku najazdu Litwinów w 1261 roku, w latach 1262-1290 dokonano pierwszej odbudowy Zamku. Za panowania księcia Konrada I Mazowieckiego, w 1237 roku Płock otrzymał chełmińskie prawa miejskie oraz poszerzoną lokację. Pomiędzy Zamkiem a StarymWidok frontu katedry i dzwonnicy w 1863 roku Miastem wytyczono Nowe Miasto.

Szybki rozwój miasta nastąpił za panowania króla Kazimierza Wielkiego w XIV wieku, dokonano rozbudowy Zamku, dobudowano Wieżę Szlachecką i Zegarową, jako fragment murów obronnych wzgórza zamkowego oraz zbudowano mury obronne. Przez Wieżę Szlachecką prowadził główny wjazd do zamku. W wieży więziono niepokorną szlachtę- mniejszych przestępców trzymano w górnej części, a zbrodnOpactwo i katedra w 1901 rokuiarzy wieziono w lochach.  Wieża Zegarowa- dzwonnica, wybudowana została w stylu gotyckim, a w przeszłości była jedną z baszt obronnych. W 1792 roku wieżę nadbudowano. Przeniesiono do niej dzwony katedralne oraz zamontowano zegar. W 1794 roku zegar został wymieniony na nowy. W czasie pierwszej wojny światowej, z wieży zrabowany został przez Niemców dzwon „Zygmunt”, który na pamiątkę poległym nad Warną w 1444 roku, wybijał przez wieki 9 uderzeń o zmroku. Zamek wraz z katedrą oddzielony został suchą fosą. W XV wieku rozpoczęła się budowa kościoła św. Wojciecha, dostawionego do północno- wschodniej ściany Wieży Szlacheckiej. Dzisiaj można podziwiać jego zachowane fragmenty. W 1511 roku Zamek został zniszczony przez pożar. Naprawą zamku zajął się z polecenia Zygmunta I, biskup płocki Erazm Ciołek. Do odnowionego zamku często przyjeżdżała królowa Bona. W XVI wieku część zamku runęła do Wisły. Na przełomie wieków XVI - XVIII na zamku rezydował zakon benedyktynów- czarnych mnichów. Ich Opactwo - 2013r. (autor zdj. ks. Stefan Cegłowski)obecność w Płocku datuje się na wiek XI. Po powstaniu styczniowym zamek przekształcono na koszary sotni kozackiej, w okresie dwudziestolecia międzywojennego funkcjonowała tu szkoła dla organistów. Po II wojnie światowej, kompleks odbudowano ze zniszczeń. W 1958 roku wpisany został do rejestru zabytków jako „zespół dawnego opactwa benedyktyńskiego z reliktami Zamku”. Wówczas zamek został oddany na potrzeby Muzeum Mazowieckiego. Od 2008 roku w opactwie funkcjonuje Muzeum Diecezjalne.

W ostatnich latach do zbiorów muzeum dołączyły kolekcje obrazów Wiesławy Kwiatkowskiej i Felixa Tuszyńskiego, a także dary ks. prał. Władysława Stradzy. Otrzymaliśmy również w darze kolekcję filatelistyczną Aleksandra Pluszcza „Niezwykły gospodarz Watykanu” oraz zbiór monet i banknotów Franciszka Olkowskiego „Muzyka w numizmatyce”. Do ważnych zadań Muzeum należy organizacja  wystaw.  Są one tworzone przy współpracy z różnymi organizacjami i stowarzyszeniami, np. z Polskim Związkiem Łowieckim, dzięki któremu została otwarta w maju 2013 roku wystawa „Patroni myśliwych i kult św. Huberta”, a także osobami prywatnymi - np. z panią Joanną Krysztoforską, absolwentką I Prywatnego Liceum Plastycznego w Płocku, która wystawiała swoje obrazy.  Jesteśmy wdzięczni za dzieła sztuki  i dary przekazywane dla muzeum przez Artystów i naszych Przyjaciół. Muzeum posiada pracownię konserwatorską, prowadzoną przez ks. Andrzeja Milewskiego i Szymona Zarembę, w której dawną świetność przywracamy obrazom i rzeźbom- dziełom sztuki sakralnej.